PL EN

Polska Izba Książki ul. Oleandrów 8 00-629 Warszawa

Komunikaty PIK

Podsumowanie ankiety „Kryzys w gospodarce w wyniku stanu zagrożenia epidemicznego II – druga edycja kwestionariusza dla branży wydawniczo-księgarskiej”

Podsumowanie ankiety „Kryzys w gospodarce w wyniku stanu zagrożenia epidemicznego II – druga edycja kwestionariusza dla branży wydawniczo-księgarskiej”

 

W dniach 29 kwietnia – 6 maja Polska Izba Książki przeprowadziła badanie w formie ankiety online wśród właścicieli firm/zarządzających firmami branży wydawniczo-księgarskiej. Kwestionariusz był anonimowy, zawierał kilkanaście krótkich pytań.

Celem drugiej edycji kwestionariusza było zebranie aktualnych danych z sytuacji na polskim rynku książki.

Jak wynika z badania, wybuch pandemii i konsekwentne wstrzymanie działalności kulturalnej postawiło branżę książkową przed koniecznością radykalnej reorientacji. Wymuszona zagrożeniem kwarantanna oznacza ograniczenie sposobności do realizowania swojej misji i zadań. To, co kiedyś było ciekawostką, eksperymentem, teraz stało się tak koniecznością, jak spotkania online. Trzeba było przesunąć wiele premier, ograniczyć liczbę tytułów w księgarniach, postawić na sprzedaż przez własną księgarnię internetową, włączyć promocje. Mechanizmy pomocowe wdrożone przez państwo nie zadziałały tak, jak oczekiwano. Branży zagrażają zatory płatnicze i ich transmisja na kolejnych uczestników rynku. Przemysł książki wyjdzie z kryzysu pokiereszowany.

W ankiecie wzięło udział 118 respondentów. Przeważały głosy księgarzy i wydawców. 

Blisko 70 proc. ankietowanych stanowili mikro przedsiębiorcy, zatrudniający do 9 pracowników. W tej grupie było 46 przedstawicieli księgarń stacjonarnych i antykwariatów i blisko 24 przedstawicieli wydawnictw.

Aż 89 proc. badanych z powodu wpływu pandemii Covid-19 przewiduje ograniczenie prowadzonej działalności. 8 proc. przedsiębiorców zakłada nawet rezygnację z dotychczasowej działalności. 3 proc. rozważa zmianę działalności gospodarczej.

Spadek sprzedaży w stosunku do okresu bezpośrednio poprzedzającego wprowadzenie stanu epidemii w Polsce odczuło 91 proc. badanych. Spośród nich dramatyczny spadek (70 proc. i więcej) zgłosiło 31 proc. ankietowanych, a silny spadek (między 30 a 70 proc.) – 41 proc. przedsiębiorców. Spadku sprzedaży nie odczuły księgarnie internetowe i kilku wydawców.

Ponad połowa ankietowanych przedsiębiorców ograniczyła zatrudnienie. 16 proc. badanych ograniczyło zatrudnienie nawet o 2/3. Zmniejszenia wynagrodzeń dokonała 1/3 ankietowanych.

Nowa sytuacja wymusiła nową formę pracy, czyli pracę zdalną. W takim systemie działa 57 proc. firm ankietowanych. Przy czym tylko 25 proc. firm pracuje całkowicie przez internet, natomiast w 20 proc. firmach zdalnie pracuje więcej niż połowa pracowników. Pracy zdalnej nie podjęło 43 proc. badanych, to księgarze, drukarze i kilku wydawców.

30 proc. ankietowanych zapowiada zwolnienia, jeżeli stan pandemii będzie trwać do końca maja, w tym 4 proc. przewiduje zwolnienie całej firmy.  Dotyczy to księgarń stacjonarnych i antykwariuszy.

Przez okres pandemii zwolnień dokonało 12 proc. respondentów, w tym 5 proc. dotyczyły zwolnień ponad połowy zatrudnionych. Całkowitej likwidacji w wyniku pandemii uległa jedna warszawska księgarnia.

1/3 ankietowanych planuje w najbliższym czasie ograniczenie tytułów w ofercie i dotyczy to w równym stopniu wydawców, jak i księgarzy.

Jeżeli pandemia potrwa do końca maja, to ponad 1/3 badanych rozważa ogłoszenie bankructwa, a 6 proc. odpowiedziało zdecydowanie „tak” (księgarze i jedno warszawskie wydawnictwo).

Natomiast blisko połowie badanych grozi kryzys płynnościowy, który przełoży się na ich kontrahentów: autorów, redaktorów, grafików, drukarni czy hurtowni. Kryzysu nie obawia się 17 proc. firm (w tym dwie księgarnie stacjonarne, kilka wydawnictw i agencja literacka.

Ponad połowa ankietowanych zapowiedziała, że w najbliższym czasie nie będzie w stanie regulować płatności płatności składek ZUS oraz płatności swoim kontrahentom, 1/3  zapowiada brak płatności za czynsz/wynajem i płatności VAT i innych podatków.

Przedsiębiorcy z branży książkowej przenieśli swą działalność, na tyle, ile było to możliwe, do internetu. Część firm rozwinęła lub właśnie rozpoczęła sprzedaż internetową, postawiono też na sprzedaż w innych kanałach internetowych, jak np. Allegro. Dotyczy to szczególnie księgarń stacjonarnych. Prezentacja towarów i obsługa klientów odbywa się w większym stopniu poprzez media społecznościowe. Podobnie jest ze spotkaniami autorskimi i panelami dyskusyjnymi. Wprowadzono także promocje cenowe, płatności ratalne i podzielone. Czas pandemii przyspieszył decyzję o uruchomieniu nowych projektów internetowych.

62 proc. badanych nie skorzystała z żadnych mechanizmów dostępnych w rządowej tarczy kryzysowej. Ze wsparcia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (obniżenie wymiaru czasu pracy)skorzystało 30 proc. badanych a ze wsparcia z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (przestój ekonomiczny) - 15 proc.

Jako największe bariery w korzystaniu z rządowej tarczy kryzysowej wymieniono:

- zmienność przepisów i zasad

- nadmierna biurokracja, zawiłość w wypełnieniu wniosków i długi okres oczekiwania na rozpatrzenie

- trudności w uzyskaniu bieżących danych na temat działalności operacyjnej

- brak informacji zwrotnej

- zbyt niski próg zmniejszenia przychodów przy ustalaniu dofinansowania dla pracowników

- uzależnienie wypłaty świadczeń od różnicy przychodu zamiast dochodu

- kolejki do uzyskania informacji przez infolinie

- długie przerwy techniczne w obsłudze Tarczy Antywirusowej

-  trudności w znalezieniu usług elektronicznych do urzędów zajmujących się obsługą Tarczy

- brak jednolitej informacji na temat przeglądarek internetowych obsługujących poszczególne załączniki do wniosków

- brak rzetelnej i jednolitej informacji dla urzędników obsługujących Tarczę.

- nieuwzględnienie sezonowości,

- trudny w wielu przypadkach do spełnienia warunek utrzymania stanu zatrudnienia (problem z utrzymaniem etatu przy dużym spadku przychodów).

W ankietach poproszono również o sugestie odnośnie do działań pomocowych z poziomu władz centralnych, samorządowych oraz branży.

Do władz centralnych zaapelowano o uproszenie procedur pomocowych, umożliwienie składania wniosków o ew. dofinansowania na jednej platformie, rzetelne informacje o przysługującej pomocy finansowej i potwierdzenia na piśmie o jej przyznaniu.

Zaproponowano zmianę kodeksu pracy, która umożliwiłaby bardziej elastyczne zarzadzanie, większe wsparcie w ramach subwencji, rekompensatę za spadek obrotów,

zwolnienia z podatków, zniesienie składek ZUS na co najmniej 6 miesięcy, zmiany w płaceniu składek zdrowotnych, mniejsze składki dla pracowników kultury.

Pojawił się głos o szersze wprowadzenie programu pożyczek gwarantowanych przez rząd lub bank BGK na finansowanie działalności wydawnictw – oraz ich umarzanie w całości lub w np. 50 proc. od warunkiem kontynuowania działalności przez kolejnych 6 (lub 12) miesięcy lub nie zmniejszania zatrudnienia.

Zwiększenie kwoty jednorazowej kwoty pożyczki, która wynosi teraz 5 tys. zł o 3-5 razy, powinien jej udzielać nie tylko Urząd Pracy, ale także Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Zgłoszono potrzebę większej ilości konkursów grantowych, z większą otwartością tematyczną, większe wsparcie wydarzeń kulturalnych oraz możliwość przedłużenia ważności listy wydawnictw punktowanych (publikacje naukowe). Do rozważenia dedykowane fundusze na projekty cyfrowe w szczególności dotyczące nauczania na odległość oraz szkoleń nauczycieli

Pojawił się w wypoiedziach wielokrotnie temat zniesienia podatku VAT na książki i czasopisma, wprowadzenie ustawy o książce, wykup części nakładu.

Księgarze zgłosili też potrzebę dofinansowania do środków dezynfekujących, rękawiczek, podniesiono też temat powrotu podręczników do księgarń oraz prezentowanie/podkreślanie w mediach roli księgarń stacjonarnych.

Od samorządów oczekiwane jest przede wszystkim zwiększenie budżetu na zakupy biblioteczne i zamawianie książek do bibliotek, szkół i instytucji w księgarniach kameralnych lub też bezpośrednio u wydawców (ograniczenie zamówień przetargowych do kręgu firm lokalnych), zakup książek/bonów jako nagrody dla uczniów na koniec roku szkolnego w lokalnych księgarniach.

Zgłoszono konieczność obniżek stawek czynszów dla księgarń lub też dopłaty do tych czynszów, zwolnienie z opłat np. podatek od nieruchomości.

 Zaapelowano o programy dotacyjne miast i gmin dla księgarń i promocję lokalnego biznesu.

A ankietach pojawiały się sygnały o niejasności przepisów, zbyt dużej biurokracji.

Zaapelowano również do branży o konsolidację i wzajemne się wspieranie, a nie jedynie dochodzenie własnych zysków i należności oraz o walkę o zniesienie stawki VAT na książki, w tym też na e-booki.

Ankietowali skarżą się o brak pomocy ze strony samorządów.  Wśród działań pomocowych wymieniono: umorzenie czynszu na miesiąc lub czynsz za 1 zł, ew. obniżenie stawki czynszu, odroczenie opłat podatkowych, zawieszenie opłat za użytkowanie lokali gminnych, obniżka opłat za wywóz śmieci, zawieszenie opłaty za wykorzystanie pasa drogi oraz pożyczkę w wysokości 5 tys. zł.

Ankietowani docenili wsparcie promocyjne w sieci i pomoc finansową w ramach programu „Kultura Odporna”, powołanie Gdańskiego Funduszu Wydawniczego. Skrytykowano natomiast brak działań ze strony samorządu warszawskiego.

 

Opracowanie wyników Biblioteka Analiz i Polska Izba Książki.

 

Powiązane komunikaty

Więcej komunikatów

W skrócie

Komunikaty i bieżące informacje Biura PIK oraz najnowsze informacje branżowe w Twojej skrzynce e-mail. Zamów bezpłatny newsletter!

Strefa członków PIK

Pełny dostęp do treści serwisu dostępny jest tylko dla zalogowanych użytkowników.

Zaloguj się

Przystąp do PIK

By stać się członkiem PIK, wystarczy wypełnić deklarację członkowską. Lorem ipsum dolor sit amet enim.

Dowiedz się więcej