Aktualnosci - Polska Izba Książki

Strefa dla członków PIK

Sekcje PIK

Foreign Rights

e-PIK

Zapisz się na bezpłatny biuletyn informacyjny e-PIK. Dostęp tylko dla zarejestrowanych członków PIK

Komunikaty i bieżące informacje Biura PIK oraz najnowsze informacje branżowe w Twojej skrzynce e-mail. Zamów bezpłatny newsletter!

Komunkat z dnia 3 listopada 2008

2008-11-03

Zielona księga na temat praw autorskich (Green paper on copyright)

Warszawa, 3 listopada 2008

Szanowni Państwo, w załącznikach znajdziecie Państwo trzy teksty - ani
bardzo krótkie, ani bardzo łatwe, ale naprawdę godne lektury, ponieważ
otwierają one dyskusję nad przyszłym kształtem rynku wydawniczego w dobie
digitalizacji. Dyskusję na poziomie europejskim i zdecydowanie warto,
abyście Państwo nie tylko zapoznali się z tymi tekstami, ale wzięli udział w
tej dyskusji. Znajdą tu też Państwo odniesienia do niedawno prowadzonej i u
nas debaty o Katalogu Składowym Książki, o roli i potrzebie takiej
instytucji w dzisiejszych czasach.
1)    Pierwszy załącznik to tzw. "Zielona księga na temat praw autorskich"
(Green paper on copyright), wyprodukowana przez Copyright Unit przy Komisji
Europejskiej. Dokument ten jest poświęcony problemowi praw autorskich w
Internecie i ma ścisły związek z programem digitalizacji bibliotek
europejskich. Wyraża on intencję, iż wprawdzie ochrona dzieł przez prawa
autorskie jest ważna i jest motorem postępu, ale równie ważne (jeśli nie
ważniejsze) jest rozpowszechnianie treści poprzez Internet. "Zielona Księga"
omawia wyjątki w prawie autorskim i poprzez stawiane pytania proponuje
znaczne rozszerzenie stosowania takich wyjątków w środowisku elektronicznym.
Poszukuje "najlepszych sposobów rozpowszechniania w środowisku online wiedzy
związanej z badaniami, nauką i edukacją". Rozważa wyjątki od stosowania
prawa autorskiego w zakresie digitalizacji bibliotek europejskich, w
kontekście badań i edukacji oraz dla osób niepełnosprawnych. Dyskusję nad
tym dokumentem FEP (Federation of European Puiblishers) rozpoczęło jeszcze
podczas Walnego Zgromadzenia w czerwcu tego roku w Warszawie (wtedy to była
bardzo wstępna wersja), kontynuowała podczas spotkania we wrześniu w
Brukseli. Na spotkanie w Brukseli został zaproszony Tilman Lueder, szef
Copyright Unit, właściwy twórca dokumentu. Powiedział bez ogródek, że
naciski w sprawie rozluźnienia ścisłej ochrony copyrightu w Internecie są
tak silne, że jest kwestią czasu, która z komórek Komisji Europejskiej
wypracuje odpowiedni dokument. Rozpowszechnianie (dissemination) wiedzy
poprzez Internet, zwłaszcza w obliczu digitalizacji zasobów bibliotek
europejskich, staje się w Brukseli najważniejszym tematem. Zasoby wszystkich
bibliotek Unii mają przyjąć formę elektroniczną, tymczasem copyright jako
zasada stoi na przeszkodzie temu zadaniu. Trudno sobie bowiem wyobrazić
zdigitalizowane zbiory jakiejkolwiek biblioteki bez XX wieku! Pojawia się
pokusa - wyrażona wprost w załączonej "Zielonej księdze" - by obok
podstawowego zadania "Digital Library", czyli zachowania zbiorów dla
potomności, uruchomić również funkcję udostępniania zbiorów chronionych
copyrightem czytelnikom online ("Zielona księga": "W ostatnich latach
wzrosło zainteresowanie bibliotek i innych instytucji pożytku publicznego
nie tylko chronieniem utworów [za pomocą digitalizacji], ale również
udostępnianiem kolekcji online."). Pozytywny wzór dają czasopisma naukowe,
które w ponad 90% mają już postać elektroniczną. Z drugiej strony Google
uruchomił w 2005 roku projekt "Google Book Search", którego ambitnym celem
jest udostępnienie online całego kulturalnego dorobku ludzkości. Europa nie
chce pozostać w tyle. 2)    Przedstawiciele wydawców zrzeszeni w FEP podczas spotkania z p.
Luederem zajęli jasne stanowisko: bez copyrightu dalszy rozwój nie tylko
kultury, ale i samego Internetu zostanie zahamowany. Właścicielom praw
autorskich nie jest potrzebny wyrafinowany system odstępstw od prawa
autorskiego, ale jasny i czytelny model biznesowy udostępniania treści
chronionych copyrightem w środowisku elektronicznym. Upowszechnianie online
- tak, ale w sposób zapewniający godziwe wynagrodzenie twórcom i wydawcom,
bezpieczne dla rozpowszechnianych treści. Nie może bowiem być tak, że
upowszechnianie treści zabije same treści, a właściwie mechanizm ich
tworzenia. W załączniku drugim znajdziecie Państwo zarys odpowiedzi FEP na
tezy zawarte w "Zielonej księdze". Komisja Europejska zaprasza wszystkich
zainteresowanych do dyskusji, jej zakończenie jest planowane na koniec
listopada 2008. PIK dołącza się do stanowiska FEP i je współtworzy, ważne są
jednak także i głosy poszczególnych wydawnictw. W tekście "Zielonej księgi"
podany jest adres mailowy, na który można przesyłać uwagi. Bardzo gorąco
zapraszamy wszystkich do dyskusji!
3)    I trzeci załącznik, wiążący się z pozostałymi. Jeszcze w załączniku
drugim, odpowiedzi FEP na tezy "Zielonej księgi", znajduje się opis prób
wyjścia z impasu przez wydawców europejskich - mianowicie w obliczu
nieuchronnej digitalizacji wszystkich zasobów kulturalnych przez biblioteki
narodowe i nieuchronnym wprowadzeniem w całej Unii obowiązkowego egzemplarza
elektronicznego, a zarazem wobec żądania opinii publicznej (i tym samym
polityków) udostępnienia online wszystkich treści, w tym tych chronionych
copyrightem, wydawcy europejscy proponują model, który my w Polsce
nazwaliśmy Katalogiem Składowym. Chodzi o stworzenie płaszczyzny
komercyjnej, na której będzie można zapoznać się z każdą książką w każdej
postaci - zarówno papierowej, jak i elektronicznej. Można ją tam tez zamówić
i kupić. By informacja była pełna, niezbędna jest współpraca w Biblioteką
Narodową, która ma pełnić funkcje informacyjne, kierując zainteresowanych na
płaszczyznę komercyjną. BN ma też gwarantować, że poprzez obowiązkowy
egzemplarz elektroniczny i współpracę z taką płaszczyzną znajdzie się na
niej każda wydana książka. Takie rozwiązanie z jednej strony jest
ułatwieniem dla kupujących (na płaszczyźnie komercyjnej są wszystkie książki
funkcjonujące na rynku, mają funkcję pełnotekstowego przeszukiwania, można
je nabyć w dowolnym miejscu), z drugiej zaspokaja pragnienia polityków, aby
ich wyborcy mieli dostęp do wszystkich treści kulturowych, tyle tylko, że z
uwzględnieniem interesu posiadaczy praw autorskich. Dodatkowe korzyści to
pełna informacja o sprzedaży wszystkich tytułów wszystkich wydawców w każdym
punkcie w kraju w dowolnym czasie - dzisiaj takie dane dostarcza Nielsen
Book Data w jedenastu krajach, w tym w Wielkiej Brytanii i w USA. Takie
przedsięwzięcia są podejmowane w Niemczech, Danii, Francji, Hiszpanii,
Wielkiej Brytanii i Irlandii, Słowenii. W załączniku trzecim opisany jest
przypadek francuski, którego opis udostępnił nam francuski odpowiednik PIK,
czyli SNE. Warto tu dodać, że niemal wszędzie głównym organizatorem takich
przedsięwzięć są izby wydawców, czyli odpowiedniki PIKu. Wydawcy tworzą też
w ten sposób alternatywę dla Google Book Search Project, powszechnie
odbieranego jako zagrożenie dla ruchu wydawniczego. Google bowiem udostępnia
online 20% zeskanowanej książki, ale skanuje całość i wydawca traci kontrolę
nad swoją książką. Google stopniowo zmierza do zajęcia się także i sprzedażą
skanowanych przez siebie książek (por. ostatnie porozumienie Google z
wydawcami amerykańskimi). W przeciwieństwie do tego, w projektach narodowych
Katalogów Składowych wydawca książki jest jedynym jej dysponentem zarówno
jeśli chodzi o jej sprzedaż, jak i wypożyczanie. Na ostatnim Walnym Zebraniu
członków PIKu możliwość rozwijania Polskiego Katalogu Książki Składowej
została zahamowana. Mam nadzieję, że polscy wydawcy w odruchu
samozachowawczym powrócą do tego projektu, a ci z wielkich wydawców, którzy
najbardziej sprzeciwiali się temu projektowi, przemyślą na nowo swe
stanowisko. Katalog Składowy bowiem dla nikogo nie jest konkurencją, jest
natomiast ratunkiem dla rynku wydawniczego w nadchodzących czasach.

Serdecznie pozdrawiam - Piotr Marciszuk, prezes PIK

Wszystkie załączniki zostały przesłane do członków PIK w wiadomości e-mail,